Traceergas: een waterleidinglek in beton of onder tegels tot op centimeters vinden

Een lek in een waterleiding die in een betonvloer is ingestort of onder een tegelvloer ligt, is een van de lastigste lekkages om te vinden. U weet dat er water verdwijnt, de watermeter loopt door, misschien is er een vochtige of warme plek, maar de leiding zelf is onzichtbaar. Wie zonder precieze lokalisatie begint te breken, maakt al snel meters vloer open. Traceergas voorkomt dat. Met een ongevaarlijk gasmengsel en een zeer gevoelige detector vinden we het punt waar de leiding lekt, vaak tot op enkele centimeters. Daarna hoeft alleen daar een klein gat te worden gemaakt.

Op deze pagina leest u hoe traceergas werkt, waarom juist waterstof zo geschikt is, wanneer de methode wordt ingezet, hoe het onderzoek verloopt en wat de beperkingen zijn.

Het principe: gas vindt de kleinste opening

Water dat uit een klein lek ontsnapt, blijft in de dekvloer of de ondergrond hangen en verspreidt zich. Aan de oppervlakte is dan vaak niet te zien waar het lek precies zit. Gas gedraagt zich anders. Als een leiding met gas wordt gevuld en op lichte druk wordt gebracht, ontsnapt het gas door het lek en zoekt het de kortste weg naar boven, door poriën in beton, door de dekvloer, door tegelvoegen en langs naden. Aan de oppervlakte kan het met een gevoelige detector worden gemeten. Waar de concentratie het hoogst is, ligt het lek meestal recht onder.

Het gebruikte gas is formeergas: een mengsel van ongeveer vijf procent waterstof en vijfennegentig procent stikstof. De stikstof is een drager; de waterstof is wat de detector meet.

Waarom waterstof?

• Het kleinste molecuul. Waterstof is het lichtste en kleinste molecuul dat bestaat. Het dringt gemakkelijk door materialen die voor water en andere gassen nauwelijks doorlaatbaar zijn, zoals beton, dekvloeren en tegels.
• Het stijgt. Waterstof is veel lichter dan lucht en beweegt vanuit het lek omhoog, richting de oppervlakte. Dat maakt de lokalisatie nauwkeurig.
• Het is goed meetbaar. Detectoren voor waterstof zijn zeer gevoelig en kunnen al kleine concentraties waarnemen.
• Het is veilig in deze mix. In een concentratie van ongeveer vijf procent in stikstof is het mengsel niet brandbaar. Het is niet giftig en laat geen resten achter in de leiding.
• Het komt nauwelijks van nature voor. In normale lucht is de achtergrondconcentratie van waterstof zeer laag, waardoor een verhoogde meting duidelijk opvalt.

Wanneer zetten we traceergas in?

• Waterleiding ingestort in beton of dekvloer, als de druktest heeft aangetoond dat een leidingdeel lekt. Zie druktest waterleiding.
• Kunststof leidingen, waarbij akoestische detectie weinig signaal geeft.
• Heel kleine lekken, die weinig geluid maken.
• Lawaaiige omgevingen, zoals bedrijfspanden of woningen aan een drukke weg, waar akoestiek wordt verstoord.
• Vloerverwarming, om een lek in een vloerverwarmingslus te vinden. Zie vloerverwarming badkamer.
• Leidingen onder de tuin, bijvoorbeeld tussen een meterput en de woning, of naar een tuinhuis. Zie watermeter loopt door.
• Als bevestiging van een akoestische lokalisatie, voordat er wordt gebroken.

Zo verloopt een onderzoek met traceergas

1. Lekkend deel vaststellen. Met de watermetertest en een druktest bepalen we eerst welk leidingdeel lekt. Hoe kleiner dat deel, hoe gerichter het zoeken.
2. Tracé bepalen. We brengen in kaart waar de leiding loopt, met thermografie bij warmwater, een leidingzoeker, of op basis van de plek van tappunten en verdelers. Zie thermografie.
3. Leiding drukloos maken en legen. Het leidingdeel wordt afgesloten, drukloos gemaakt en zoveel mogelijk leeggeblazen. Water in de leiding zou het gas kunnen tegenhouden bij het lek.
4. Vullen met formeergas. We sluiten een gasfles met reduceerventiel aan en vullen het leidingdeel met formeergas op een lichte, gecontroleerde druk.
5. Wachten. Het gas heeft tijd nodig om vanuit het lek door de vloer naar boven te trekken. Hoe lang, hangt af van de dikte en dichtheid van de vloer en de afwerking.
6. Zoeken met de detector. We lopen het tracé systematisch af met de sonde van de detector, langs voegen, naden en randen, en meten de concentratie. Waar de waarde het hoogst is, ligt het lek.
7. Markeren en bevestigen. We markeren de plek en controleren de omgeving om zeker te zijn dat het om het hoogste punt gaat. Waar mogelijk bevestigen we met akoestiek of thermografie.
8. Leiding herstellen naar gebruik. Na het onderzoek wordt het gas afgelaten, de leiding opnieuw met water gevuld en doorgespoeld.

Nauwkeurigheid in de praktijk

In een betonvloer of dekvloer met tegels komt het gas meestal recht boven het lek naar de oppervlakte, vaak door de dichtstbijzijnde voeg. Daardoor is een nauwkeurigheid van enkele centimeters haalbaar. Toch zijn er situaties waarin het gas zich verplaatst voordat het naar boven komt:

• Mantelbuizen: een leiding die in een mantelbuis ligt, laat het gas eerst door de mantelbuis stromen. Het gas komt dan uit bij het einde van de mantelbuis, niet bij het lek. We houden daar rekening mee en meten langs de hele route.
• Isolatielagen en zwevende vloeren: onder een zwevende parket- of laminaatvloer, of in een isolatielaag, kan het gas zich horizontaal verspreiden.
• Holle ruimtes: in een kruipruimte of verlaagd plafond verspreidt het gas zich in de lucht.
• Luchtstroming: tocht, ventilatie of wind buiten kan het gas verplaatsen. We sluiten ramen en zetten ventilatie waar mogelijk tijdelijk laag.
• Dichte afwerking: een zeer dichte coating of een grote tegel zonder voegen boven het lek vertraagt het gas. Dan meten we langs de randen van de tegel.

Traceergas versus akoestiek

Meer over akoestiek leest u bij akoestische lekdetectie.

Praktijkvoorbeeld: lek onder een tegelvloer van zestig bij zestig

In een benedenwoning met vloerverwarming en een grote tegelvloer loopt de watermeter door. De druktest wijst de koudwaterleiding naar de keuken aan: een meerlagenleiding die over een lengte van zeven meter door de dekvloer van de woonkamer loopt. Akoestisch is er weinig te horen; het lek is klein en de kunststof leiding dempt het geluid. We maken de leiding drukloos, blazen hem leeg en vullen hem met formeergas. Na ongeveer een half uur meten we langs de voegen. Op één kruispunt van voegen, ruim vier meter vanaf de meterkast, geeft de detector een duidelijk hogere waarde dan in de omgeving. Daar wordt één tegel verwijderd. Onder de tegel blijkt een koppeling te lekken die bij de aanleg in de dekvloer is weggewerkt. Herstel: één koppeling en één reservetegel, in plaats van een halve woonkamer.

Traceergas buiten: leidingen onder tuin en bestrating

Traceergas werkt niet alleen binnen. Ook een lekkende leiding onder de tuin, de oprit of de bestrating is ermee te vinden, bijvoorbeeld de aansluitleiding tussen een meterput en de woning, of een leiding naar een tuinhuis of buitenkraan. Het gas trekt door zand en tussen de voegen van bestrating naar boven. Buiten is de invloed van wind groter, dus we meten bij voorkeur op een windstil moment en dicht bij de grond, soms met een klein gaatje tussen de klinkers. Voor het deel vóór de watermeter geldt dat het waterbedrijf meestal verantwoordelijk is; dat stemmen we vooraf af.

Na het vinden: herstel met minimale schade

De kracht van traceergas zit in de nauwkeurigheid. Omdat de lekplek tot op enkele centimeters bekend is, kan de hersteller een kleine opening maken: vaak één tegel of een klein stuk dekvloer. Daarna wordt het lekkende stuk leiding of de lekkende koppeling vervangen, wordt de installatie opnieuw afgeperst om te controleren of alles dicht is, en wordt de vloer gedicht. Is er veel water in de dekvloer terechtgekomen, dan kan eerst een droogperiode nodig zijn voordat de afwerking wordt hersteld. Met vochtmetingen kunnen we het droogproces volgen. Bewaar reservetegels altijd; ze maken het verschil tussen een onzichtbaar en een zichtbaar herstel.

Wanneer traceergas níet de eerste keuze is

Traceergas is krachtig, maar niet altijd nodig. Bij een lek in een leiding die in de kruipruimte of in een leidingkoker vrij ligt, is het lek vaak visueel of met een endoscoop te vinden. Bij een warmwaterleiding met een duidelijke warme vlek op het warmtebeeld en een helder akoestisch signaal is traceergas soms alleen nog een bevestiging. En voor afvoerleidingen, die niet onder druk staan, is de methode niet bedoeld; daar werken kleurstof, rook en camera beter. We kiezen de techniek die het snelst en betrouwbaarst tot een conclusie leidt, zodat u niet betaalt voor een methode die niets toevoegt. Dat bespreken we vooraf met u, zodat u weet welke stappen we zetten, waarom, en wat dat kost.

Voorbereiding door u

• Zorg dat de meterkast, de verdeler en het tracé van de leiding goed bereikbaar zijn. Meubels op de verdachte zone verplaatsen helpt.
• Houd tijdens het onderzoek ramen en deuren dicht om tocht te beperken.
• Houd er rekening mee dat het leidingdeel enkele uren buiten gebruik is.
• Heeft u nog reservetegels? Leg ze klaar voor het herstel.
• Weet u iets over de aanleg, bijvoorbeeld of er mantelbuizen zijn gebruikt? Vertel het ons.
• Zet ventilatie en afzuiging op de laagste stand tijdens het zoeken, zodat het gas niet wordt weggetrokken.

Veiligheid en milieu

Formeergas in de gebruikte samenstelling is niet brandbaar, niet giftig en niet schadelijk voor materialen of het drinkwater. Het gas wordt geleverd in drukcilinders die we volgens de geldende regels vervoeren en gebruiken, met een reduceerventiel waarmee de druk nauwkeurig wordt geregeld. Na het onderzoek wordt de leiding doorgespoeld, zodat het drinkwater weer normaal kan worden gebruikt. Stikstof en waterstof komen van nature in de lucht voor en vervliegen snel.

In het rapport

We leggen vast welk leidingdeel is getest, hoe het tracé is bepaald, waar de hoogste gasconcentratie is gemeten, met foto's van de markering, en welke controles zijn uitgevoerd. Daarnaast geven we een herstel­advies, inclusief de verwachte grootte van de benodigde opening. Zie het inspectierapport.

Kosten en afspraak

Traceergas is een aanvullende techniek naast de sanitaire inspectie en de druktest. Zie kosten sanitaire inspectie. We zetten traceergas in bij woningen en bedrijfspanden in Huizen en heel Het Gooi. Bel 085 004 7224 of vul het contactformulier in. We nemen dan zo snel mogelijk, binnen onze openingstijden, contact met u op. Lees ook waterleiding lekkage en alle testen en methoden.