Afvoerleidingen zijn het vergeten deel van het sanitair. Iedereen weet dat water uit de kraan komt, maar waar het daarna naartoe gaat, merken we pas als het misgaat. Een afvoer lekkage gedraagt zich anders dan een lekkage in de waterleiding. De afvoer staat niet onder druk: het water stroomt onder invloed van de zwaartekracht naar beneden. Een lekkende afvoer geeft daarom alleen water af als er water doorheen stroomt. Dat maakt het schadebeeld grillig. De ene dag is de plek nat, de volgende dag lijkt hij op te drogen. En omdat afvoeren achter wanden, in vloeren en onder huizen liggen, is de bron vaak moeilijk te vinden.
Op deze pagina leest u hoe een afvoersysteem werkt, welke materialen er per bouwperiode in woningen liggen, waar afvoeren lekken, welke signalen daarbij horen en hoe we een afvoer lekkage vaststellen met kleurstof, rook en camera.
Hoe een afvoersysteem werkt
Elk sanitair toestel heeft een eigen afvoer met een sifon, ook wel stankafsluiter of waterslot genoemd. In de sifon blijft een laagje water staan dat voorkomt dat rioollucht de woning in komt. Vanaf de sifon loopt een horizontale leiding met afschot naar een verticale standleiding. De standleiding loopt door de woning naar beneden en gaat onder de begane grondvloer over in de grondleiding, die aansluit op het gemeentelijke riool.
Bovenaan loopt de standleiding meestal door tot boven het dak: de ontluchting. Die zorgt ervoor dat er geen onderdruk ontstaat als er veel water tegelijk naar beneden stroomt. Zonder goede ontluchting worden sifons leeggezogen, gaat de afvoer borrelen en komt er stank in huis. In nieuwere woningen wordt soms een beluchter binnenshuis gebruikt in plaats van een dakdoorvoer.
Elk van deze onderdelen kan lekken: de sifon, de horizontale leiding, de verbindingen met de standleiding, de standleiding zelf, de grondleiding en de aansluiting op het riool.
Afvoermaterialen per bouwperiode
Het materiaal van de afvoer bepaalt voor een groot deel hoe en waar hij lekt.
- Lood: in vooroorlogse woningen werden korte afvoerstukken en sifons soms van lood gemaakt. Lood wordt na lange tijd zacht, kan scheuren en is gevoelig voor mechanische beschadiging.
- Gietijzer: standleidingen van gietijzer komen veel voor in woningen tot de jaren zeventig. Gietijzer roest van binnenuit, vooral bij de naden en bochten. Na vele tientallen jaren kan de wand zo dun worden dat er gaten ontstaan.
- Gres: keramische buizen voor grondleidingen onder het huis. De verbindingen kunnen loslaten door verzakking van de grond, en wortels kunnen binnendringen.
- Asbestcement: tot het verbod in 1993 werd asbestcement gebruikt voor afvoeren en ontluchtingen. Deze leidingen zijn bij beschadiging een gezondheidsrisico en mogen niet zomaar worden bewerkt.
- Pvc: vanaf de jaren zestig en zeventig de standaard. Pvc is licht en duurzaam, maar lijmverbindingen kunnen falen en de buizen worden bij vorst of mechanische belasting bros.
- Pe en pp: in nieuwere woningen worden ook polyethyleen en polypropyleen afvoeren met lasverbindingen of rubberen afdichtingen toegepast. Geluidsarme afvoersystemen van mineraal gevuld kunststof komen veel voor in appartementen.
Waar afvoeren lekken
Sifons en aansluitingen
De meeste afvoerlekkages beginnen bij de sifon of bij de aansluiting van het toestel op de afvoer. Moeren zitten los, ringen zijn verdroogd, een insteekverbinding is verschoven. Deze lekkages zijn vaak klein en blijven lang onopgemerkt in een kastje of achter een badombouw.
Losgeschoten moffen en insteekverbindingen
Afvoerbuizen zijn met moffen aan elkaar verbonden, gelijmd of met een rubberen ring. Door temperatuurverschillen zetten kunststof buizen uit en krimpen ze. Als er geen ruimte is voor die beweging, of de buis niet goed is vastgezet, kan een verbinding langzaam uit de mof schuiven.
Gescheurde bochten en breuken
Een bocht in de afvoer vangt de kracht van het vallende water op. Bij oude of bros geworden pvc-buizen kan een bocht scheuren. Ook een boor, een spijker of een schroef die bij een klus door een afvoerbuis gaat, veroorzaakt een lek dat soms pas later zichtbaar wordt.
Verzakking
Grondleidingen onder het huis liggen in zand. Als de grond verzakt, bijvoorbeeld in gebieden met een slappe bodem of bij een woning die niet op palen staat, kan de leiding verzakken of een verbinding loslaten. Dan ontstaat een zogenaamde zakking waarin water blijft staan, of een open verbinding waar water naast de leiding de grond in loopt.
Corrosie
Gietijzeren standleidingen roesten van binnenuit door rioolgassen en water. Dat proces gaat langzaam, maar na vele jaren ontstaan er scheuren en gaten, vaak aan de onderkant van horizontale stukken of bij bochten.
Lekkende doucheputten en douchegoten
De aansluiting tussen een doucheput en de afvoerleiding is een apart risicopunt, omdat die meestal in de vloer is ingestort en onbereikbaar is. Zie douche lekkage.
Signalen van een afvoer lekkage
| Signaal | Wat het kan betekenen |
|---|---|
| Vochtplek die alleen na gebruik van een toestel groeit | Lek in afvoer van dat toestel |
| Vochtplek die wisselend nat en droog is | Afvoerlek dat alleen bij gebruik water afgeeft |
| Rioollucht in huis | Open verbinding, droogstaande sifon, defecte ontluchting |
| Borrelende afvoer of gorgelend geluid | Ontluchtingsprobleem of gedeeltelijke verstopping |
| Traag weglopend water | Verstopping, verzakking of te weinig afschot |
| Vocht in de kruipruimte | Lekkende grondleiding of aansluiting |
| Verkleuring langs de standleiding of leidingkoker | Lek in de standleiding |
| Ongedierte, zoals rioolvliegjes of ratten | Open verbinding of beschadigde leiding |
Meer over stank leest u bij rioollucht en stankoverlast, over borrelende afvoeren bij afvoer borrelt of loopt traag.
Zo onderzoeken we een afvoer lekkage
- Drukleiding uitsluiten. Eerst controleren we met de watermetertest of er water uit de drinkwaterleiding verdwijnt. Is dat niet zo, dan richten we ons op de afvoer.
- Afvoerpunten één voor één belasten. Per toestel laten we water met kleurstof in de afvoer lopen, zonder de omgeving nat te maken. We controleren de lekplek. De kleur vertelt welk afvoerpunt het water levert. Door verschillende kleuren te gebruiken, kunnen we bij meerdere verdachte afvoeren tegelijk onderscheid maken.
- Rookproef. We sluiten de afvoer af en blazen rook onder lichte overdruk in het systeem. Waar rook ontsnapt, is de afvoer niet dicht. Dat werkt ook voor delen die we niet kunnen zien, omdat rook zich door kieren en openingen in wanden en vloeren verspreidt.
- Camera-inspectie. Met een rioolcamera rijden we door de leiding en bekijken we de binnenkant. Met een zender in de camerakop bepalen we bovengronds de plek en diepte van het defect. De beelden worden vastgelegd voor het rapport.
- Endoscopie. Voor korte stukken en holle ruimtes, zoals achter een voorzetwand of in een leidingkoker, gebruiken we een endoscoop.
- Vochtmeting. We brengen de natte zone in kaart, zodat duidelijk is hoe ver het water zich heeft verspreid en wat er na herstel moet drogen.
Meer over deze testen bij rookproef afvoer, rioolcamera-inspectie en kleurstoftest.
Standleidingen in appartementen
In appartementencomplexen verzamelt een standleiding de afvoer van meerdere woningen boven elkaar. Een lek in die leiding kan op elke verdieping tevoorschijn komen, niet alleen op de plek waar het lek zit. Water stroomt langs de buitenkant van de leiding naar beneden en komt uit bij een doorvoer of een verbinding. Daardoor denken bewoners vaak dat de bovenburen de oorzaak zijn, terwijl het een gemeenschappelijke leiding betreft.
Met een combinatie van kleurstoftests in de verschillende woningen en een camera-inspectie van de standleiding stellen we vast of het lek in een privé-aansluiting zit of in de gemeenschappelijke leiding. Dat is bepalend voor de vraag wie de kosten draagt. Zie sanitaire inspectie voor VvE's en lekkage bij de buren.
Afvoerlekkage onder het huis
Een lek in de grondleiding onder de begane grondvloer blijft vaak lang onopgemerkt. Het water verdwijnt in de grond of in de kruipruimte. Signalen zijn een muffe geur, een hoge luchtvochtigheid, ongedierte of een verzakte vloer. Bij woningen zonder kruipruimte kan een lekkende grondleiding de grond onder de vloer uitspoelen. Een camera-inspectie vanaf het ontstoppingsstuk of een afvoerpunt laat zien in welke staat de leiding is. Zie natte kruipruimte.
Herstel van een lekkende afvoer
De juiste oplossing hangt af van het soort lek en de bereikbaarheid.
- Sifons en aansluitingen: meestal een eenvoudige reparatie met nieuwe ringen, een nieuwe sifon of het opnieuw aansluiten van een insteekverbinding.
- Losse mof of gescheurde bocht op een bereikbare plek: het defecte deel wordt vervangen. Door de exacte locatie te kennen, blijft de opening klein.
- Defecte leiding in een wand of vloer: soms is relining mogelijk, waarbij een kous met hars in de bestaande leiding wordt aangebracht en uitgehard. Of dat geschikt is, hangt af van diameter, bochten en de staat van de leiding.
- Verzakte grondleiding: het verzakte deel wordt opnieuw gelegd of vervangen, na lokalisatie met de camera.
- Gietijzeren of asbestcement standleiding: bij ernstige corrosie of beschadiging is vervanging de duurzame oplossing. Bij asbestcement moet dat gebeuren door een gecertificeerd bedrijf.
Na herstel controleren we de reparatie graag met dezelfde test waarmee het lek is gevonden.
Afvoerlekkage voorkomen
Een afvoer vraagt weinig onderhoud, maar een paar gewoontes verlengen de levensduur en voorkomen lekkages. Giet geen frituurvet, koffiedik of bouwresten door de afvoer; vet stolt in de leiding en veroorzaakt verstoppingen die de druk op verbindingen verhogen. Gebruik geen agressieve ontstoppingsmiddelen op oude leidingen, omdat die rubberen afdichtingen en oud metaal aantasten. Maak sifons en doucheputten regelmatig schoon, zodat water vlot wegloopt. Laat sifons in weinig gebruikte ruimtes, zoals een logeerbadkamer of een vloerput in de garage, regelmatig even doorspoelen, zodat het waterslot niet uitdroogt. En let bij verbouwingen op waar afvoerleidingen lopen voordat u boort of zaagt. Heeft u een oudere woning met gietijzeren standleidingen of gresbuizen onder de vloer, dan kan een preventieve camera-inspectie inzicht geven in de staat van de leiding, voordat er schade ontstaat.
Twijfelt u of een klacht bij de afvoer hoort? Let dan op het moment waarop de klacht optreedt. Een afvoerprobleem hangt vrijwel altijd samen met het gebruik van een toestel: het begint tijdens of kort na het doortrekken, douchen of afwassen, en zwakt daarna af. Dat eenvoudige gegeven is voor ons de sleutel tot een snelle diagnose.
Kosten en verzekering
Een onderzoek naar een afvoer lekkage bestaat meestal uit de standaard sanitaire inspectie, eventueel aangevuld met een rookproef of camera-inspectie. Zie kosten sanitaire inspectie. Verzekeraars vergoeden vaak de kosten van het opsporen bij plotselinge waterschade. Schade door slijtage, zoals een doorgeroeste gietijzeren leiding, valt soms buiten de dekking. Verstoppingen vallen meestal onder onderhoud. Controleer uw polisvoorwaarden. Lees ook verzekering en vergoeding.