Een lek in een drukleiding maakt geluid. Water dat onder de druk van het waterleidingnet uit een klein gaatje of een lekkende koppeling spuit, veroorzaakt trillingen in de leiding en in het omringende materiaal. Voor het blote oor is dat geluid meestal te zwak, zeker door een betonvloer of tegelwand heen. Voor gevoelige lekdetectieapparatuur niet. Akoestische lekdetectie gebruikt dat geluid om de plek van het lek te vinden, snel en zonder de leiding leeg te maken of iets te openen.
Op deze pagina leest u hoe akoestische lekdetectie werkt, welke apparatuur we gebruiken, wanneer de methode goed werkt en wanneer niet, hoe een onderzoek verloopt en hoe akoestiek samenwerkt met andere technieken.
Hoe een lek geluid maakt
Als water onder druk door een kleine opening naar buiten wordt geperst, ontstaat er een turbulente stroming. Die turbulentie veroorzaakt trillingen met een bepaald frequentiebereik: een ruis of sis die we lekgeluid noemen. Het geluid plant zich op twee manieren voort:
- Via de leiding zelf. De trilling reist door de buiswand en het water in de leiding, soms over grote afstand. Op een kraan, een koppeling of een zichtbaar stuk leiding is het met een contactmicrofoon op te vangen.
- Via de omgeving. De trilling wordt overgedragen op de vloer, de wand of de grond rond het lek. Recht boven het lek is dat geluid het sterkst en neemt het af naarmate u verder weg meet.
De sterkte en het karakter van het geluid hangen af van de druk in de leiding, de grootte van het lek, het leidingmateriaal en het materiaal eromheen.
De apparatuur
Grondmicrofoon
Een grondmicrofoon is een zeer gevoelige sensor die op de vloer wordt geplaatst. Hij vangt de trillingen op die vanuit het lek door de vloer naar boven komen. We verplaatsen de microfoon stap voor stap langs het tracé van de leiding en vergelijken de sterkte van het signaal op elk punt. Moderne apparatuur toont de waarde als getal en grafiek, zodat het hoogste punt objectief kan worden bepaald.
Contactmicrofoon
Een contactmicrofoon wordt direct op een leiding, kraan, stopkraan of koppeling geplaatst. Zo luisteren we naar het geluid dat door de leiding zelf reist. Dat helpt om snel te bepalen in welke richting het lek zit en of een bepaald leidingdeel lekgeluid geeft.
Filters en versterker
Het lekgeluid moet worden onderscheiden van andere geluiden: verkeer, een koelkast, de cv-ketel, voetstappen. Met instelbare filters onderdrukken we frequenties die niet bij het lek horen en versterken we het lekgeluid. Via een koptelefoon luistert de inspecteur mee, zodat ook het karakter van het geluid kan worden beoordeeld.
Correlator
Voor langere leidingen, bijvoorbeeld een aansluitleiding in de grond, kan een correlator worden gebruikt. Twee sensoren worden op twee punten van de leiding geplaatst. Het apparaat meet het tijdverschil waarmee het lekgeluid bij beide sensoren aankomt en berekent daaruit de plek van het lek.
Wanneer werkt akoestiek goed, en wanneer niet?
| Factor | Gunstig | Ongunstig |
|---|---|---|
| Leidingmateriaal | Koper, staal: geleiden geluid goed | Kunststof en meerlagenbuis: dempen geluid |
| Druk | Normale netdruk of hoger | Lage druk, zoals bij sommige cv-installaties |
| Grootte lek | Klein tot middelgroot lek met duidelijke sis | Heel klein lek, of een groot lek met weinig weerstand |
| Ondergrond | Harde, massieve vloer zoals beton en tegels | Zachte lagen, zoals isolatie, zand, zwevende vloeren |
| Omgeving | Stil, zonder draaiende apparaten | Verkeer, bouwwerkzaamheden, ventilatoren, installaties |
| Diepte | Leiding vlak onder het oppervlak | Leiding diep in grond of dikke constructie |
In ongunstige situaties is akoestiek niet waardeloos, maar wordt het resultaat minder scherp. Dan combineren we het met thermografie of traceergas. Zie traceergas.
Zo verloopt akoestisch onderzoek
- Lekkend deel bepalen. Met de watermetertest en een druktest stellen we eerst vast welk leidingdeel lekt. Zie druktest waterleiding.
- Tracé bepalen. We brengen in kaart waar de leiding loopt, bij warmwater met thermografie. Zie thermografie.
- Stilte creëren. We vragen om apparaten uit te zetten, ramen te sluiten en tijdens het meten niet te lopen.
- Luisteren aan de leiding. Met de contactmicrofoon luisteren we op kranen, stopkranen en koppelingen om de richting van het lekgeluid te bepalen.
- Meten langs het tracé. Met de grondmicrofoon meten we in stappen langs de leiding. Bij elke stap noteren we de signaalsterkte.
- Insluiten. Rond het punt met het sterkste signaal meten we in kleinere stappen, ook dwars op de leiding, tot het maximum duidelijk is.
- Bevestigen. Waar nodig bevestigen we het punt met traceergas of thermografie voordat er wordt gebroken.
- Markeren en vastleggen. We markeren de lekplek en leggen de meetwaarden vast.
Het signaal lezen
Akoestische lekdetectie is meer dan het zoeken naar het hardste geluid. Een ervaren inspecteur let op:
- Het verloop. Het lekgeluid hoort gelijkmatig toe te nemen naar het lek en daarna weer af te nemen. Een abrupte piek kan een andere bron hebben, zoals een leiding die tegen een balk tikt.
- Het karakter. Lekgeluid is een constante ruis of sis. Een brommend of ritmisch geluid komt eerder van een pomp, ventilator of apparaat.
- De frequentie. Door filters te variëren, horen we welke frequenties bij het lek horen en welke bij de omgeving.
- De reproduceerbaarheid. We meten verdachte punten meerdere keren. Een echt lek geeft steeds hetzelfde beeld.
- De controle. Als we het leidingdeel afsluiten, hoort het lekgeluid te verdwijnen. Blijft het, dan is het geen lekgeluid.
Akoestiek in de woning: typische situaties
Leiding in de dekvloer
Een koperen leiding in een zandcementdekvloer met tegels is een ideale situatie voor akoestiek. Het geluid plant zich goed voort door het harde materiaal en is recht boven het lek duidelijk meetbaar.
Leiding in de wand
Ook in een gemetselde of betonnen wand werkt akoestiek goed. In een wand van gipsplaat op profielen is het geluid zwakker en meer verspreid.
Leiding in de kruipruimte
Als de leiding vrij in de kruipruimte hangt, is een contactmicrofoon op de leiding vaak effectiever dan meten op de vloer erboven. Soms is het lek dan ook visueel te vinden.
Leiding onder de tuin
Voor een aansluitleiding tussen een meterput en de woning meten we met de grondmicrofoon op de tuin of bestrating, of gebruiken we een correlator tussen twee toegangspunten. Zie watermeter loopt door.
Praktijkvoorbeeld: een ruis onder de keukenvloer
In een woning uit de jaren tachtig hoort de bewoner 's nachts een zacht ruisen bij de keuken. De watermeter draait langzaam. De druktest wijst de koudwaterleiding naar de keuken aan, een koperen leiding in de dekvloer. Met de contactmicrofoon op de keukenkraan horen we een duidelijke ruis die verdwijnt als de stopkraan in de meterkast wordt dichtgedraaid. Met de grondmicrofoon meten we vanaf de meterkast langs het vermoedelijke tracé. Het signaal loopt op tot een duidelijk maximum ongeveer een meter voor het aanrecht en neemt daarna weer af. Dwars op de leiding gemeten is het maximum scherp. De plek wordt gemarkeerd; onder één tegel blijkt een gaatje in de koperen leiding te zitten, waarschijnlijk door putcorrosie. Het onderzoek duurde minder dan een uur.
Akoestiek bij de cv-installatie en vloerverwarming
Een cv-installatie die druk verliest, heeft ergens een lek. Omdat een cv-systeem op een lagere druk staat dan de drinkwaterleiding, is het lekgeluid vaak zwakker. Bij een radiatorleiding van koper in een betonvloer is het soms toch goed te horen, zeker als de pomp tijdelijk wordt uitgezet om het achtergrondgeluid te verminderen. Bij vloerverwarming van kunststof is akoestiek lastiger: de lange kunststof lussen dempen het geluid en de druk is laag. Daar is thermografie vaak de eerste stap om de lussen en een warme lekplek zichtbaar te maken, gevolgd door traceergas voor de exacte lokalisatie. Een verstandige inspecteur kiest per situatie de methode die het snelst zekerheid geeft. Zie vloerverwarming badkamer.
Waarom de druk ertoe doet
Het lekgeluid ontstaat door water dat onder druk door een kleine opening wordt geperst. Hoe hoger de druk, hoe sterker het geluid. Bij een drinkwaterleiding op normale netdruk is er meestal genoeg druk voor een duidelijk signaal. Zakt de druk, bijvoorbeeld omdat het lek groot is of omdat de druk in het net laag is, dan wordt het geluid zwakker. Een zeer groot lek maakt paradoxaal genoeg soms minder geluid dan een klein lek, omdat het water er met weinig weerstand uitstroomt. In die gevallen is er meestal wel veel zichtbare schade of een snel draaiende watermeter, en helpen thermografie en traceergas om de plek te bepalen.
Akoestiek in appartementencomplexen
In appartementen lopen leidingen van meerdere woningen dicht bij elkaar, vaak in gemeenschappelijke schachten. Het lekgeluid van een leiding kan via de constructie ook in andere woningen hoorbaar of meetbaar zijn. Daarom werken we in complexen met een combinatie van druktests per woning, om vast te stellen welke installatie lekt, en akoestische metingen in de betreffende woning. Een geluid in de schacht zegt nog niet van wie de lekkende leiding is; een druktest wel. Zie lekkage bij de buren.
Zelf luisteren: een eerste aanwijzing
U kunt zelf een eerste indruk krijgen. Wacht tot het 's avonds laat stil is in huis, zet alle apparaten uit en zorg dat er geen water wordt gebruikt. Leg uw oor tegen een kraan, een zichtbare leiding of de vloer op plekken waar leidingen lopen. Hoort u een constant zacht ruisen of sissen, dat stopt als u de hoofdkraan dichtdraait? Dan is dat een sterke aanwijzing voor een lek. Noteer waar u het het duidelijkst hoort. Dat vervangt geen meting, maar helpt ons wel bij het onderzoek.
Voorbereiding door u
- Zet tijdens het onderzoek apparaten uit die geluid maken: wasmachine, droger, vaatwasser, ventilatoren, radio en tv.
- Zorg dat de meterkast, kranen en stopkranen bereikbaar zijn.
- Verplaats kleden en meubels op de verdachte zone, zodat de microfoon direct op de vloer kan staan.
- Houd huisdieren en kinderen tijdens het meten even in een andere ruimte.
- Gebruik geen water tijdens het onderzoek, tenzij we erom vragen.
Voordelen van akoestische lekdetectie
- Niet-destructief: er wordt niets geopend of beschadigd.
- Snel: de leiding blijft op normale druk en hoeft niet te worden geleegd.
- Direct inzicht: de inspecteur hoort en ziet ter plaatse waar het signaal het sterkst is.
- Goed te combineren met thermografie en traceergas voor extra zekerheid.
Rapportage
In het rapport staan het geteste leidingdeel, het tracé, de meetpunten met signaalsterkte, de gebruikte filters, de gemarkeerde lekplek met foto's en eventuele bevestigende metingen. Zie het inspectierapport.
Kosten en afspraak
Akoestische lekdetectie is een aanvullende techniek bij de sanitaire inspectie. Zie kosten sanitaire inspectie. We werken in Huizen en heel Het Gooi. Bel 085 004 7224 of vul het contactformulier in. We nemen dan zo snel mogelijk, binnen onze openingstijden, contact met u op. Lees ook waterleiding lekkage en alle testen en methoden.