Endoscopie: achter de wand kijken via een gaatje van enkele millimeters

Steeds meer sanitair zit achter een wand. Hangtoiletten met een inbouwreservoir achter een voorzetwand, inbouwkranen, leidingkokers met standleidingen, verlaagde plafonds met afvoeren erboven, badombouwen die de afvoer en aansluitingen verbergen. Dat is strak en praktisch, maar als er iets lekt, is het onzichtbaar. De reflex is dan vaak om de wand open te maken. Met endoscopie is dat meestal niet nodig. Een dunne camera gaat via een bestaande opening of een klein gaatje naar binnen en laat zien wat er achter de afwerking gebeurt.

Op deze pagina leest u hoe endoscopie werkt, waar we het voor gebruiken, hoe we de plek voor een eventueel boorgat kiezen, wat de grenzen zijn en hoe het samenwerkt met andere methoden.

Wat is een endoscoop?

Een endoscoop, ook wel inspectiecamera of boroscoop genoemd, is een kleine camera met ledverlichting aan het uiteinde van een dunne slang. De slang kan flexibel zijn, om door bochten en holle ruimtes te bewegen, of halfstijf, zodat hij in een bepaalde vorm kan worden gebogen en zijn positie houdt. Bij geavanceerdere uitvoeringen kan de camerakop op afstand worden gestuurd om rond te kijken. De beelden verschijnen live op een scherm en kunnen als foto of video worden vastgelegd.

De diameter van de camerakop is meestal enkele millimeters tot ongeveer een centimeter. Daardoor past hij door kleine openingen: een kier langs een bedieningspaneel, een lampgat, een ventilatieopening, een afvoer of een klein boorgat.

Waar gebruiken we endoscopie voor?

Inbouwreservoirs en hangtoiletten

Een lekkend inbouwreservoir is een van de meest voorkomende toepassingen. Via de opening achter het bedieningspaneel brengen we de endoscoop in de voorzetwand. We bekijken het vulventiel, de toevoeraansluiting, het reservoir zelf, de afvoerbocht en de aansluiting op de standleiding. Een natte plek, druppels of kalkaanslag laten zien waar het lekt. Zie toilet lekkage en inbouwreservoir en hangtoilet.

Leidingkokers en schachten

In leidingkokers lopen standleidingen, waterleidingen en soms cv-leidingen. Via een inspectieluik of klein gaatje bekijken we de verbindingen en zoeken we naar natte plekken, sporen van water of rook tijdens een rookproef. Zie rookproef.

Verlaagde plafonds en vloerholtes

Onder een badkamer met een houten vloer of een verlaagd plafond kijken we via een lampopening, een ventilatieventiel of een klein gat in de ruimte tussen plafond en vloer. We zien of een afvoer druppelt, een balk nat is of er water over een leiding loopt. Zie vochtplek plafond onder badkamer.

Badombouwen en douchebakken

Onder een ingebouwd bad zitten de afvoer, de overloop en soms de kraanaansluitingen. Via een inspectieluik of een klein gat in de ombouw zien we of de afvoer lekt of de overloop nat is. Zie bad lekkage.

Dunne afvoeren

Een wastafelafvoer of korte afvoer van een douche is soms te dun voor een rioolcamera. Een flexibele endoscoop gaat er wel doorheen en laat verschoven verbindingen, scheuren of verstoppingen zien.

Spouwmuren en holle wanden

Bij een natte binnenwand kunnen we in de spouw of een holle wand kijken om te zien of er een leiding loopt die lekt, of dat er water van buiten naar binnen komt.

Bestaande openingen eerst

Ons uitgangspunt is: eerst kijken via bestaande openingen. Veel meer ruimtes zijn toegankelijk dan u denkt:

• de opening achter het bedieningspaneel van een inbouwreservoir;
• inspectieluiken in voorzetwanden, badombouwen en leidingkokers;
• lampopeningen en inbouwspots in plafonds;
• ventilatieventielen en afzuigopeningen;
• de opening van een verwijderde plint of rozet van een leiding;
• afvoerputjes en de opening van een verwijderde sifon.

Pas als er geen bruikbare opening is, boren we een klein gat.

Waar boren we, als het moet?

Als een boorgat nodig is, kiezen we de plek zorgvuldig:

• In een voeg, als de wand of vloer betegeld is. Een voeg is na afloop onzichtbaar te herstellen; een tegel niet zonder reservetegel.
• Op een onopvallende plek, bijvoorbeeld laag bij de vloer, achter een meubel of onder een wastafel.
• Buiten de natte zone van een douche, zodat het gat geen nieuw lekrisico vormt.
• Buiten het tracé van leidingen, die we vooraf bepalen met een leidingzoeker of thermografie, zodat we geen leiding raken.
• Niet door de waterdichting van een douchezone.

We overleggen altijd vooraf met u over de plek en de grootte van het gat.

Zo verloopt endoscopisch onderzoek

1. Verdachte ruimte bepalen. Op basis van vochtmetingen, de plek van de schade en de ligging van leidingen bepalen we welke holle ruimte we willen bekijken.
2. Toegang kiezen. We zoeken een bestaande opening of kiezen in overleg een plek voor een klein boorgat.
3. Inbrengen en kijken. We brengen de endoscoop in en bekijken de ruimte systematisch: leidingen, verbindingen, de onderkant van onderdelen, de bodem van de holte.
4. Combineren met een test. Vaak kijken we terwijl er water door een onderdeel stroomt, bijvoorbeeld tijdens het doortrekken van een toilet of een kleurstoftest. Zo zien we het lek ontstaan.
5. Vastleggen. We maken foto's en video's van de bevindingen.
6. Afronden. Een eventueel boorgat wordt gedicht of afgedekt tot het definitieve herstel.

Wat endoscopie niet kan

• Massieve constructies. In beton, een dekvloer of een massieve muur is geen holte om in te kijken. Een leiding die daarin ligt, bereiken we met akoestiek of traceergas.
• Lange afstanden. De reikwijdte van een endoscoop is beperkt. Voor meters afvoerleiding is een rioolcamera beter.
• Lokalisatie. Een eenvoudige endoscoop heeft geen zender. De plek van een bevinding leiden we af uit de ingebrachte lengte en de richting.
• Isolatie en rommel. Een holte vol isolatiemateriaal of bouwafval beperkt het zicht.
• Onzichtbare lekken. Een lek dat alleen onder bepaalde omstandigheden optreedt, zien we alleen als het tijdens het kijken actief is.

Endoscopie en andere methoden

Endoscopie is vaak de laatste stap die zekerheid geeft. Vochtmeting en thermografie wijzen een verdachte zone aan, een kleurstoftest bewijst uit welk onderdeel het water komt, en de endoscoop laat zien welk onderdeel of welke verbinding precies lekt. Daardoor weet de hersteller precies wat hij moet doen en hoeft hij de wand alleen open te maken op de plek waar het nodig is, of helemaal niet als het lek via een bestaande opening kan worden verholpen.

Praktijkvoorbeeld: een voorzetwand die dicht kon blijven

In een badkamer uit 2012 is de voorzetwand naast het hangtoilet onderaan donker verkleurd, en in het plafond eronder zit een vochtplek. De eigenaar heeft al een offerte om de voorzetwand te slopen en het inbouwreservoir te vervangen. De watermeter blijkt bij stilstand langzaam te draaien, maar stopt als het stopkraantje van het toilet wordt gesloten. We verwijderen het bedieningspaneel en brengen de endoscoop in. Het reservoir zelf is droog, maar bij de aansluiting van de toevoerslang op het vulventiel hangt een druppel die om de paar seconden valt. De wartel is losgelopen en de pakking verdroogd. Via de opening van het bedieningspaneel wordt de pakking vervangen en de wartel aangedraaid. De voorzetwand blijft dicht, het plafond eronder kan na drogen worden hersteld.

Praktijkvoorbeeld: water boven het plafond

In een appartement druppelt water uit een inbouwspot in de hal. Erboven ligt de badkamer van de bovenburen. We halen de spot eruit en kijken met de endoscoop in de ruimte tussen het plafond en de betonvloer. Op de onderkant van een afvoerleiding die boven het plafond loopt, zien we water langs een mof naar beneden lopen. Een kleurstoftest in de wastafel boven geeft binnen een minuut gekleurd water op de mof. Het lek zit in de wastafelafvoer, niet in de douche die iedereen verdacht. Het herstel gebeurt via een klein luik in het plafond.

Endoscopie in oudere en nieuwere woningen

In oudere woningen met houten verdiepingsvloeren is endoscopie bijzonder nuttig. De ruimte tussen de balken is hol, en via een lampopening of een klein gat in het plafond kunnen we over een behoorlijke afstand langs de balken kijken. We zien dan niet alleen waar water loopt, maar ook of balken en vloerplaten door langdurig vocht zijn aangetast. Dat is belangrijke informatie voor het herstel, want houtrot moet worden aangepakt voordat een nieuw plafond wordt aangebracht.

In nieuwere woningen zit veel installatiewerk in voorzetwanden van gipsplaat op metalen profielen, en in leidingkokers. Die holle ruimtes zijn ideaal voor endoscopie. Het nadeel is dat voorzetwanden vaak zijn gevuld met isolatiemateriaal voor geluidsdemping, wat het zicht beperkt. Dan kiezen we de toegang zo dat we zo dicht mogelijk bij de verdachte verbinding uitkomen, bijvoorbeeld via het bedieningspaneel voor het reservoir of via een klein gat vlak boven de vloer voor de afvoerbocht.

Waarom kijken beter is dan slopen

De verleiding om bij een lekkage achter een wand meteen de wand open te maken, is groot. Toch heeft dat nadelen. Een betegelde voorzetwand openmaken betekent vaak dat de tegels niet heel blijven, dat er stof en rommel in de badkamer komt, en dat de wand daarna opnieuw moet worden opgebouwd, betegeld en gekit. Als achteraf blijkt dat het lek via het bedieningspaneel te verhelpen was, of dat het lek ergens anders zat, is die schade voor niets gemaakt. Met endoscopie weet u vóór het breken wat er aan de hand is. Is openen toch nodig, dan weet de hersteller precies waar, en kan hij de opening zo klein mogelijk houden.

Hoe lang duurt het?

Het kijken zelf gaat snel: een voorzetwand of plafondholte is vaak binnen een kwartier tot half uur bekeken. De meeste tijd zit in de voorbereiding, zoals het bepalen van de juiste toegang, en in de combinatie met andere testen, zoals een kleurstoftest waarbij we wachten tot het water verschijnt. Endoscopie is daarom meestal een onderdeel van een bredere sanitaire inspectie en geen losse, langdurige opdracht. Wel kan het de totale duur en kosten van een onderzoek flink verkorten, omdat het direct laat zien wat andere methoden alleen kunnen vermoeden. En omdat er niets wordt gesloopt, kunt u de ruimte direct na het onderzoek weer gewoon gebruiken, zonder stof of rommel.

Voorbereiding door u

• Zorg dat bedieningspanelen, inspectieluiken en leidingkokers bereikbaar zijn.
• Heeft u tekeningen van de badkamer of weet u waar leidingen lopen? Leg die klaar.
• Maak de ruimte rond de voorzetwand of badombouw vrij.
• Bewaar reservetegels, voor het geval een boorgat in een tegel onvermijdelijk is.

Rapportage

In het rapport staan de bekeken ruimtes, de gebruikte toegangen, eventuele boorgaten met hun locatie, foto's van de bevindingen en een herstel­advies. Zie het inspectierapport.

Kosten en afspraak

Endoscopie is een aanvullende techniek binnen de sanitaire inspectie. Zie kosten sanitaire inspectie. We werken in Huizen en heel Het Gooi. Bel 085 004 7224 of vul het contactformulier in. We nemen dan zo snel mogelijk, binnen onze openingstijden, contact met u op. Lees ook rioolcamera-inspectie, kleurstoftest en alle testen en methoden.