Wie een lekkage laat onderzoeken, hoort al snel een reeks termen: thermografie, traceergas, afpersen, rookproef, kleurstof. Elk bedrijf noemt ze, maar zelden wordt uitgelegd wat een test precies meet, hoe betrouwbaar hij is en waar zijn grenzen liggen. Dat is jammer, want juist die kennis helpt u beoordelen of een onderzoek goed is uitgevoerd. Op deze pagina bespreken we elke methode die bij sanitaire lekdetectie wordt gebruikt. Per test leest u hoe hij werkt, welke vraag hij beantwoordt, wanneer hij de juiste keuze is en wat hij níet kan.
Waarom één test nooit genoeg is
Elke test beantwoordt één specifieke vraag. Een vochtmeter vertelt waar het nat is, maar niet waar het water vandaan komt. Een druktest vertelt dat een leiding lekt, maar niet waar precies. Een kleurstoftest bewijst dat water uit een bepaald onderdeel op de lekplek uitkomt, maar vertelt niet hoe dat onderdeel beschadigd is. Pas door testen te combineren ontstaat een sluitende diagnose. Een goede inspecteur werkt daarom als een rechercheur: elke test levert bewijs, en de conclusie volgt uit de optelsom.
We delen de methoden op in vier groepen: testen die bepalen óf er een lek is, testen die bepalen wélk onderdeel lekt, testen die de natte zone in kaart brengen, en testen die de exacte plek aanwijzen.
Groep 1: bepalen of er een lek is
Visuele inspectie
Elk onderzoek begint met kijken. We beoordelen kitvoegen, tegelvoegen, de aansluiting van sanitair op wand en vloer, zichtbare leidingen en koppelingen, sifons, afvoeren en de staat van het plafond of de muur waar de schade zit. Sporen als kalkafzetting, roestvorming, verkleurde kit, holle tegels en zoutuitbloei vertellen veel over de geschiedenis van een lek. Een visuele inspectie is snel en goedkoop, maar vindt alleen wat zichtbaar is. De meeste sanitaire lekkages zitten juist achter of onder de afwerking.
Watermetertest
De watermeter is het eenvoudigste meetinstrument in huis. Met alle kranen dicht en alle apparaten uit mag de meter niet bewegen. De meeste meters hebben een klein wieltje of sterretje dat al bij een zeer klein debiet draait. Draait het toch, dan verdwijnt er water uit het leidingnet of loopt een toilet door. De test is betrouwbaar om een lek in de drukleiding aan te tonen, maar zegt niets over afvoeren of kitvoegen, want die staan niet onder druk. Meer bij watermeter loopt door.
Druktest (afpersen)
Bij een druktest wordt een leidingdeel afgesloten en op een vaste druk gebracht. Met een nauwkeurige manometer controleren we of die druk gelijk blijft. Zakt de druk, dan is dat leidingdeel lek. Door het systeem in delen op te splitsen, bijvoorbeeld koud en warm apart, of badkamer en keuken apart, wordt steeds duidelijker in welk deel het lek zit. Bij waterleidingen gebruiken we water of lucht; bij cv en vloerverwarming werken we met het systeemwater. De druktest is zeer betrouwbaar om aan te tonen óf een leiding lekt, maar geeft geen locatie. Zie druktest waterleiding.
Groep 2: bepalen welk onderdeel lekt
Waterproef per onderdeel
De waterproef is de ruggengraat van elke sanitaire inspectie. We belasten één onderdeel tegelijk met water en controleren of de lekplek reageert. De volgorde is belangrijk. Bij een douche laten we eerst water rechtstreeks in de afvoer lopen zonder wanden of vloer nat te maken. Reageert de lekplek, dan zit het probleem in de afvoer. Reageert hij niet, dan maken we de vloer nat, daarna de kitvoegen, daarna de wanden. Zo wordt stap voor stap duidelijk langs welke route het water ontsnapt. De proef vraagt geduld: in een dikke vloer kan het tien minuten tot een uur duren voordat water beneden zichtbaar wordt. Zie waterproef douche en bad.
Kleurstoftest
Een kleurstoftest is een waterproef met bewijs. Door een wateroplosbare kleurstof toe te voegen, vaak fluoresceïne dat onder uv-licht fel oplicht, wordt zichtbaar of het water op de lekplek echt uit het geteste onderdeel komt. Dat is vooral waardevol als er meerdere mogelijke bronnen zijn of als er al restvocht aanwezig is. Door per onderdeel een andere kleur te gebruiken, kunnen we zelfs meerdere onderdelen tegelijk testen. Kleurstof werkt uitstekend bij douches, baden, toiletten, afvoeren en kitvoegen. Het werkt minder goed bij drukleidingen, omdat de kleurstof dan in het hele drinkwatersysteem terecht zou komen. Zie kleurstoftest.
Groep 3: de natte zone in kaart brengen
Vochtmeting
Met vochtmeters bepalen we hoe nat een materiaal is. Er zijn twee soorten. Capacitieve meters meten zonder te prikken en geven een relatieve waarde tot enkele centimeters diep; ze zijn ideaal om snel een raster over een wand of vloer te meten. Weerstandsmeters meten met pennen de elektrische weerstand in het materiaal en geven, afhankelijk van het materiaal, een indicatie van het vochtgehalte. Door in een raster te meten ontstaat een vochtkaart. Het natste punt ligt meestal het dichtst bij de bron, en de vorm van de natte zone laat zien hoe het water zich verspreidt. Vochtmeting is onmisbaar, maar geeft alleen aan waar het nat is, niet waarom. Zie vochtmeting.
Thermografie
Een warmtebeeldcamera meet de oppervlaktetemperatuur. Vocht verdampt en koelt daardoor het oppervlak af, dus natte plekken zijn vaak iets koeler dan droge. Een lekkende warmwaterleiding of vloerverwarmingsbuis geeft juist een warme vlek. Thermografie werkt snel over grote oppervlakken en is ideaal om een verdachte zone te vinden of het verloop van een warmwaterleiding te volgen. De beperking: ook koudebruggen, tocht, isolatieverschillen en zonlicht geven temperatuurverschillen. Een thermisch beeld is daarom een aanwijzing, geen bewijs, en moet worden bevestigd met een vochtmeting. Zie thermografie.
Groep 4: de exacte plek aanwijzen
Akoestische lekdetectie
Water dat onder druk uit een klein gaatje ontsnapt, maakt geluid. Met gevoelige grondmicrofoons en contactmicrofoons luisteren we naar dat geluid door vloeren en wanden heen. Het geluid is het sterkst recht boven het lek. Moderne apparatuur filtert omgevingsgeluid weg en toont de geluidssterkte per meetpunt, zodat we de plek kunnen insluiten. Akoestiek werkt goed bij drukleidingen met voldoende druk, en minder goed bij zeer kleine lekken, bij lage druk of in een omgeving met veel achtergrondgeluid. Ook kunststof leidingen geleiden geluid minder goed dan koper. Zie akoestische lekdetectie.
Traceergas
Bij deze methode wordt de leiding afgetapt en gevuld met een mengsel van ongeveer vijf procent waterstof en vijfennegentig procent stikstof. Waterstof is het kleinste molecuul dat bestaat en dringt door beton, tegels, dekvloeren en zelfs asfalt heen. Met een zeer gevoelige gassnuffelaar sporen we het punt op waar het gas aan de oppervlakte komt. Dat punt ligt meestal recht boven het lek. Traceergas is een van de nauwkeurigste methoden voor leidingen in beton of onder vloeren, en werkt ook waar akoestiek tekortschiet, zoals bij kunststof leidingen of heel kleine lekken. De voorbereiding kost wel meer tijd, omdat de leiding drukloos en leeg moet worden gemaakt. Zie traceergas.
Rookproef
Afvoerleidingen staan niet onder waterdruk, dus druktest en akoestiek zijn daar niet geschikt. Bij een rookproef blazen we ongevaarlijke rook onder lichte overdruk in het afvoersysteem. De rook ontsnapt waar de afvoer niet dicht is: bij een losse mof, een gescheurde bocht, een lekkende aansluiting of een droogstaande sifon. Waar rook naar buiten komt, kan ook rioollucht en bij gebruik water naar buiten komen. De rookproef is daarom ook de standaardtest bij klachten over rioollucht. Zie rookproef afvoer en rioollucht.
Rioolcamera-inspectie
Met een camera aan een duwkabel rijden we door de afvoerleiding. Op het scherm zien we de binnenkant: scheuren, verzakkingen, losgeschoten verbindingen, wortelingroei, vetafzetting en verstoppingen. Met een zender in de camerakop kunnen we bovendien bovengronds bepalen waar en hoe diep een defect zit. Een camera-inspectie levert beelden op die u kunt bewaren en die voor verzekeraar of aannemer onomstotelijk zijn. De camera werkt het best in leidingen vanaf ongeveer vijf centimeter doorsnede. Zie rioolcamera-inspectie.
Endoscopie
Een endoscoop is een dunne camera op een flexibele of halfstijve slang. Via een klein boorgaatje, een bestaande opening of een afvoerputje kijken we in holle ruimtes: achter een voorzetwand, in een leidingkoker, onder een badombouw of in een verlaagd plafond. Zo zien we of een inbouwreservoir lekt of een koppeling nat is zonder dat een hele wand open moet. Zie endoscopie.
Dataloggers
Bij lekkages die af en toe optreden, zetten we dataloggers in die druk, temperatuur of vocht over dagen of weken registreren. Zo zien we bijvoorbeeld dat de druk van een cv-installatie alleen 's nachts zakt, of dat een wand alleen na het douchen natter wordt. Dataloggers maken grillige lekkages meetbaar.
Welke test bij welke klacht?
| Klacht | Eerste testen | Aanvullend indien nodig |
|---|---|---|
| Vochtplek plafond onder badkamer | Vochtmeting, watermetertest, waterproef per onderdeel | Kleurstof, endoscopie, thermografie |
| Watermeter loopt door | Toilettest, druktest per leidingdeel | Akoestiek, traceergas, thermografie |
| Natte muur naast douche | Vochtmeting in raster, waterproef afvoer en kit | Kleurstof, thermografie |
| Rioollucht in huis | Controle sifons en ontluchting, rookproef | Rioolcamera |
| Afvoer lekt of borrelt | Waterproef met kleurstof, rookproef | Rioolcamera, endoscopie |
| Natte kruipruimte | Visuele inspectie, watermetertest | Rioolcamera, druktest, kleurstof |
| Warme plek in tegelvloer | Thermografie, druktest | Akoestiek, traceergas |
| Lekkage achter voorzetwand | Vochtmeting, watermetertest | Endoscopie, kleurstof in reservoir |
Nauwkeurigheid en grenzen: wat u mag verwachten
Een eerlijke inspecteur vertelt ook wat een methode niet kan. Enkele belangrijke kanttekeningen:
- Een negatieve test is ook een uitkomst. Als de waterproef van de douchebak geen reactie geeft, is de douchebak onder die omstandigheden niet de bron. Dat is waardevolle informatie, want het verkleint het zoekgebied.
- Tijd speelt mee. Water heeft in sommige constructies uren nodig om zichtbaar te worden. Te snel concluderen dat iets niet lekt is een veelgemaakte fout.
- Oude schade kan misleiden. Een plek die nat meet, hoeft niet actief te lekken. Vergelijkende metingen over tijd laten zien of het vocht toe- of afneemt.
- Materialen beïnvloeden metingen. Metaal in de wand, zouten en bepaalde tegels verstoren capacitieve vochtmeters. We meten daarom altijd op meerdere manieren en vergelijken met referentiepunten op een droge plek.
- Toegang bepaalt de mogelijkheden. Zonder bereikbare afvoer kan er geen camera in. Zonder aftappunt geen traceergas. We bespreken vooraf wat nodig is.
Niet-destructief waar het kan, klein open waar het moet
Alle methoden op deze pagina zijn niet-destructief of vragen hooguit een klein gaatje. Het doel is om het herstel te beperken tot de plek waar het echt nodig is. Soms blijkt na alle testen dat een klein inspectiegat de snelste en goedkoopste weg naar zekerheid is, bijvoorbeeld om een inbouwreservoir te bereiken. Dat doen we alleen in overleg, en we maken het zo klein mogelijk op een plek die eenvoudig te herstellen is.
Hoe de testen samen tot een rapport leiden
In het rapport staat per test wat er is gedaan, onder welke omstandigheden en wat de uitkomst was. Negatieve uitkomsten worden net zo goed vastgelegd als positieve, want ze onderbouwen waarom andere oorzaken zijn uitgesloten. Meetwaarden, thermische beelden en camerabeelden worden bijgevoegd. Zo kan een verzekeraar, een VvE of een aannemer de conclusie zelf controleren. Meer over de inhoud van zo'n rapport leest u bij het inspectierapport.
Wilt u weten hoe deze testen samenkomen in een concreet onderzoek, lees dan sanitaire lekkage opsporen. Voor specifieke situaties verwijzen we naar badkamer lekkage, afvoer lekkage en waterleiding lekkage.